ประวัติกิจการราชนาวีสโมสร

          จอมพลเรือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต เสนาบดี กระทรวงทหารเรือ ได้มีบันทึกความเห็นเสนอกระทรวงทหารเรือ ว่าควรจัดตั้ง “ราชนาวีสภา” เทียบ Royal Naval Institute เพื่อเป็นสำนักที่จะได้อำนวยการฝึกฝน นายทหารให้มีความรู้วิชาการทหารเรือยิ่งขึ้น และเป็นสถานที่สำหรับศึกษา หรือแลกเปลี่ยนความรู้ซึ่งกันและกันในวิทยาการอื่น ๆ อันจะเป็นประโยชน์แก่การดำเนินการในหน้าที่ กับทั้งให้มีบรรณาคมเป็นที่รวบรวมหนังสือ ซึ่งเหล่าทหารเรือจะได้ใช้อ่านหรือศึกษา และเป็นที่พักเวลาว่างราชการด้วย

          ด้วยเหตุนี้ “ราชนาวิกะสภา” จึงได้ถือกำเนิดก่อตั้งเป็นครั้งแรก เมื่อ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๕๙ ตามคำสั่งกระทรวงทหารเรือ ที่ ๕๓๒/๒๕๔๘/๑๓๓๑๐ เมื่อ ๑๖ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๕๘ โดยมี จอมพลเรือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต เป็นผู้ลงนามในคำสั่ง

          ความมุ่งหมายในการจัดตั้ง “ราชนาวิกะสภา” เพื่อใช้เป็นสถาบันส่งเสริมการศึกษาและ เผยแพร่วิชาการให้แก่นายทหาร และเพื่อให้นายทหารได้พบปะปราศรัยแลกเปลี่ยนความรู้ซึ่งกันและกัน เป็นการเพิ่มพูนความรู้ให้แก่นายทหารสัญญาบัตร โดยให้ราชนาวิกะสภาอยู่ในความปกครองของ กรมเสนาธิการทหารเรือ และได้แต่งตั้งเจ้าหน้าที่บริหารงาน ซึ่งได้แก่ ตำแหน่งบรรณารักษ์ ๑ นาย ปฏิคม ๑ นาย และผู้ช่วยพลทหารรับใช้ตามอัตรา ในการนี้เสนาธิการทหารเรือ มีอำนาจที่จะสั่งนายทหารเป็นกรรมการอำนวยการราชนาวิกะสภา หรือเป็นกรรมการพิเศษเฉพาะการใดการหนึ่งของราชนาวิกะสภา โดยจำนวนกรรมการคณะหนึ่งไม่เกิน ๕ คน และราชนาวิกะสภานี้ไม่ได้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล (หลักฐานสอบจากกองพระธรรมนูญ)

          สำหรับผู้บังคับบัญชาแห่งราชนาวิกะสภาเมื่อแรกเริ่มก่อตั้งมีตำแหน่งผู้อำนวยการพิเศษ และสภาปถัมภก คือ จอมพลเรือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ผู้อำนวยการ คือ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ และนายกกรรมการคนแรก คือ พลเรือโท พระยาราชวังสัน (ศรี กมลนาวิน)

          ต่อมาได้มีพระราชกฤษฎีกาจัดวางระเบียบราชการกองทัพเรือ ในกระทรวงกลาโหม พ.ศ. ๒๔๙๖ ให้ไว้ ณ วันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๙๖ และให้ใช้พระราชกฤษฎีกานี้ย้อนหลังตั้งแต่วันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๙๖ เป็นต้นไป (มาตรา ๒) กองทัพเรือ ได้มีคำสั่งที่ ๑๓๒/๙๖ ลงวันที่ ๑๒ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๖ ให้แยกส่วนราชการต่าง ๆ ของราชนาวิกสภาไปขึ้นอยู่กับ กรมสวัสดิการทหารเรือ ตั้งแต่วันที่ ๑๕ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๙๖ ผลจากการจัดตั้งกรมสวัสดิการทหารเรือ จึงได้มีการรับมอบส่วนราชการต่าง ๆ ของราชนาวิกสภามาดำเนินการ คือ กองการสงเคราะห์รับจากส่วนราชการกุศลฌาปนกิจ และของเช่า กองการจัดหาและจำหน่ายรับจากส่วนราชการภัณฑุปกรณ์ และกองการกีฬาและบันเทิงรับจากส่วนราชการ กีฬาบันเทิง ห้องเครื่องดื่ม สหโภชน์ และการเงินเกี่ยวกับสโมสร ซึ่งในระยะนี้กรมสวัสดิการทหารเรือ ยังคงใช้สถานที่ราชนาวิกสภาเป็นที่ทำการ

          สำหรับภารกิจของราชนาวิกสภา ภายหลังจากการแบ่งมอบส่วนราชการต่าง ๆ ในความ รับผิดชอบบางส่วนให้กรมสวัสดิการทหารเรือไปดำเนินการแล้ว จึงเหลือส่วนราชการที่รับผิดชอบ ได้แก่ แผนกห้องสมุด แผนกนาวิกศาสตร์ และแผนกปาฐกถา ซึ่งให้ทำหน้าที่ต่อไปตามเดิม ตามคำสั่งกองทัพเรือที่ ๓๓๗/๙๖ ลงวันที่ ๒๖ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๙๖ เรื่องยกเลิกการตั้งกรรมการอำนวยการราชนาวิกสภาบางแผนก โดยมี พลเรือโท หลวงชลธารพฤฒิไกร รองผู้บัญชาการทหารเรือ ในขณะนั้นเป็นผู้ลงนาม

          ในระยะต่อมา เมื่อกองทัพเรือมีข้าราชการชั้นสัญญาบัตรเพิ่มขึ้น ทำให้สถานที่ของราชนาวิกสภาไม่พอรับรองข้าราชการได้ กองทัพเรือจึงได้จ้างเหมา บริษัท คริสเตียนนีและนิลเส็น (ไทย) จำกัด เป็นผู้ก่อสร้างตัวอาคารราชนาวีสโมสร เมื่อวันที่ ๑๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๙๕ และสำเร็จเรียบร้อยเมื่อต้นเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๙๖ และได้มอบให้ การไฟฟ้านครหลวง เป็นผู้ดำเนินการเดินสายไฟฟ้า และติดตั้งดวงไฟต่าง ๆ ต่อมาปรากฏว่าอาคารที่ก่อสร้างขึ้นนั้น ยังไม่กว้างขวางพอที่จะรับรองข้าราชการสัญญาบัตรได้ กองทัพเรือจึงให้กรมเทคนิคต่อเติมชานออกไปทางด้านทิศใต้ อีก ๑๒ เมตร ทั้ง ๓ ชั้น เมื่อก่อสร้างเสร็จเรียบร้อยแล้ว กรมสวัสดิการทหารเรือ พร้อมกับกิจการย่อยต่าง ๆ ซึ่งประกอบด้วย กีฬา บันเทิง ห้องเครื่องดื่ม สหโภชน์ และการเงินเกี่ยวกับสโมสร จึงได้ย้ายอาคารราชนาวิกสภามาเปิดทำการใหม่ ณ อาคารราชนาวีสโมสร เมื่อ ๑๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๙๗ เป็นต้นมา

          กองทัพเรือได้ออกระเบียบกองทัพเรือที่ ๗๙ ว่าด้วยราชนาวีสโมสร เมื่อ ๑๐ มกราคม พ.ศ.๒๔๙๙ ให้ราชนาวีสโมสรเป็นแหล่งสมาคมของข้าราชการชั้นสัญญาบัตรทหารเรือ มีวัตถุประสงค์เพื่อเชื่อมความสามัคคีเป็นที่พบปะสนทนาปราศรัย การกีฬาและบันเทิง และเพื่อเกื้อกูลในทางที่ดีที่ชอบ โดยกำหนดให้มีการเลือกตั้งนายกและรองนายกกรรมการราชนาวีสโมสรขึ้น ราชนาวีสโมสรจึงถือเอาวันที่ ๑๐ มกราคมของทุกปี เป็นวันสถาปนาราชนาวีสโมสร ต่อมากองทัพเรือได้ออกคำสั่งที่ ๘๗/๒๕๐๑ ลงวันที่ ๘ มีนาคม ๒๕๐๑ แต่งตั้งคณะกรรมการราชนาวีสโมสร ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๐๑ โดยมีพลเรือตรี สวัสดิ์ ภูติอนันต์ เป็นนายกกรรมการราชนาวีสโมสร และ พลเรือจัตวา เฉลิม สถิรถาวร เป็นรองนายกกรรมการราชนาวีสโมสร

          ในระยะต่อมาสืบเนื่องจากกรมส่งเสริมสหกรณ์ ได้ย้ายสถานที่ทำการจากบริเวณท่าเตียนไปยังที่ทำการใหม่ที่เทเวศน์ จึงได้ส่งมอบที่ทำการเดิมให้แก่กองทัพเรือ โดยกองทัพเรือได้ช่วยเหลือด้านงบประมาณในการก่อสร้างและอนุมัติให้กรมสวัสดิการทหารเรือ ซ่อมแซม และปรับปรุงใช้สถานที่แห่งนี้เป็นที่ทำการของกรมสวัสดิการทหารเรือเอง ซึ่งภายหลังจากที่ปรับปรุงสถานที่เสร็จ กรมสวัสดิการทหารเรือจึงได้ย้ายเข้าไปยังที่ทำการแห่งใหม่ด้วย เมื่อวันจันทร์ที่ ๑๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๒๓ สำหรับงานด้านกิจการสโมสร ยังคงดำรงไว้ที่อาคารราชนาวีสโมสร ท่าช้าง วังหลวง จวบจนกระทั่งทุกวันนี้